Zmarł Zbigniew Święch, dziennikarz, pisarz i badacz tajemnic polskiej historii

Zbigniew Święch należał do grona najbardziej rozpoznawalnych polskich popularyzatorów historii, którzy potrafili zainteresować szeroką publiczność tematami z pogranicza nauki, archeologii, historii i dziennikarstwa śledczego. Przez ponad sześć dekad pracy zawodowej pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki, publicystyczny i filmowy, a jego książki oraz reportaże ukształtowały zainteresowanie wielu pokoleń czytelników dziejami Polski, zwłaszcza historią Krakowa i Wawelu.

Urodził się 9 lutego 1943 roku w Tarnowie. Już jako młody człowiek związał swoją przyszłość z dziennikarstwem. Pracował dla wielu znaczących redakcji prasowych, publikując między innymi w „Przekroju”, „Polityce”, „Życiu Warszawy”, „Dzienniku Polskim” oraz licznych czasopismach regionalnych i ogólnopolskich. Był również związany z Telewizją Polską jako reporter, scenarzysta i autor filmów dokumentalnych, poświęconych przede wszystkim historii, kulturze oraz zagadkom przeszłości.

Największą rozpoznawalność przyniosły mu publikacje poświęcone tajemnicom polskiej historii. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmował Wawel – miejsce, które przez lata badał zarówno jako dziennikarz, jak i popularyzator nauki. W swoich książkach łączył warsztat reporterski z analizą źródeł historycznych, relacjami świadków oraz konsultacjami z naukowcami różnych specjalności. Dzięki temu jego publikacje wyróżniały się przystępnym językiem, jednocześnie zachowując wysoki poziom merytoryczny.

Ogólnopolską sławę zdobył dzięki książce „Klątwy, mikroby i uczeni”, poświęconej badaniom królewskich grobowców na Wawelu. Opisał w niej historię naukowców uczestniczących w otwarciu grobu króla Kazimierza IV Jagiellończyka oraz próbę naukowego wyjaśnienia zjawiska określanego mianem „klątwy Jagiellończyka”. Zamiast odwoływać się do nadprzyrodzonych wyjaśnień, przedstawił hipotezę wskazującą na działanie niebezpiecznych grzybów i mikroorganizmów rozwijających się w zamkniętych kryptach. Książka stała się bestsellerem i do dziś pozostaje jedną z najbardziej znanych polskich publikacji popularnonaukowych dotyczących historii.

Dorobek Zbigniewa Święcha obejmuje kilkadziesiąt książek, setki reportaży prasowych oraz liczne filmy dokumentalne. Interesował się nie tylko historią monarchii i zabytków, lecz także zagadnieniami archeologicznymi, historią sztuki, niewyjaśnionymi wydarzeniami oraz biografiami wybitnych postaci. Wielokrotnie podkreślał, że rolą dziennikarza jest zadawanie pytań i poszukiwanie odpowiedzi tam, gdzie inni uznają temat za zamknięty.

Był cenionym wykładowcą i prelegentem, często zapraszanym na spotkania autorskie, konferencje naukowe oraz wydarzenia popularyzujące historię. Potrafił w przystępny sposób opowiadać o skomplikowanych zagadnieniach, zachęcając odbiorców do samodzielnego poznawania źródeł i krytycznego myślenia. Jego publikacje cieszyły się popularnością zarówno wśród zawodowych historyków, jak i pasjonatów dziejów Polski.

Za swoją działalność został uhonorowany licznymi odznaczeniami i wyróżnieniami. Otrzymał między innymi Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Nagrodę Miasta Krakowa oraz pierwszą Nagrodę Prezydenta Miasta Tarnowa. Wyróżnienia te były wyrazem uznania dla jego wieloletniej pracy na rzecz popularyzacji historii, kultury i dziedzictwa narodowego.

Zbigniew Święch zmarł 3 sierpnia 2026 roku w wieku 83 lat. Pozostawił po sobie imponujący dorobek twórczy oraz tysiące czytelników, których zaraził pasją odkrywania przeszłości. Był jednym z tych autorów, którzy potrafili udowodnić, że historia nie jest jedynie zbiorem dat i faktów, lecz fascynującą opowieścią pełną tajemnic, zagadek i ludzi, których losy nadal mogą inspirować kolejne pokolenia. Jego książki i filmy pozostaną trwałą częścią polskiej literatury historycznej i reportażu, a pamięć o nim będzie żywa wszędzie tam, gdzie pielęgnuje się zainteresowanie dziejami Polski i jej kulturowym dziedzictwem.